प्यान्क्रियाटाइटिस (Pancreatitis) : कारण, लक्षण, उपचार र विशेषज्ञ सल्लाह

प्यान्क्रियाटाइटिस भनेको प्यान्क्रियास (अग्न्याशय) मा हुने सूजन वा क्षति हो। यो अचानक (acute) वा दीर्घकालीन (chronic) हुन सक्छ।

नेपालमा प्यान्क्रियाटाइटिसका सामान्य कारणहरूमा अत्यधिक शराब सेवन र पित्तथैलीको ढुंगा (gallstones) छन्। यदि समयमै उपचार नगरेमा, यो जीवन जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

प्यान्क्रियाटाइटिसका प्रकार

1. Acute Pancreatitis (एसीउट प्यान्क्रियाटाइटिस)
   • अचानक सुरु हुने
   • सामान्यतया १–२ हप्तामा सुधार
   • केही अवस्थामा जटिलता (necrosis, infection) हुन सक्छ
2. Chronic Pancreatitis (क्रोनिक प्यान्क्रियाटाइटिस)
   • लामो समयसम्म दोहोरिने सूजन
   • प्यान्क्रियासको स्थायी क्षति
   • Digestive enzyme कमी र Diabetes हुन सक्ने

प्यान्क्रियाटाइटिसको कारण

• Alcohol-induced: धेरै नेपाली बिरामीमा सर्वाधिक कारण
• Gallstones / Pseudocysts: पित्तथैलीको ढुंगा प्यान्क्रियास नलीमा अड्किँदा
• Medications: केही औषधिहरूले कारण बन्न सक्छ
• Infections: Rare, तर विशेष अवस्थामा
• Genetic factors: बंशाणुगत कारणले पनि हुने

प्यान्क्रियाटाइटिसका लक्षण

• पेटको मध्य वा माथिल्लो भागमा तीव्र दुखाइ, कहिलेकाहीँ ढाडसम्म फैलिन्छ
• बान्ता र वाकवाकी
• पेट फुल्ने
• ज्वरो
• भोक कम लाग्नु, वजन घट्नु
• दीर्घकालीन अवस्थामा पाचन समस्या र मधुमेह

ध्यान दिनुहोस्: Acute Pancreatitis मा अचानक दुखाइ र ज्वरो बढी हुन्छ, जबकि Chronic मा समयसँगै बिस्तारै समस्या देखिन्छ।

जोखिम कारक

• बढी alcohol सेवन
• पुरानो gallstone history
• पुरानो smoking habit
• पुरानो Diabetes वा obesity
• बंशाणुगत प्यान्क्रियाटाइटिस

  

  

प्यान्क्रियाटाइटिसको जाँच

१. Laboratory tests

• Serum amylase & lipase: प्यान्क्रियासको enzyme स्तर उच्च
• Liver function tests
• Blood sugar, CBC

२. Imaging tests

• Ultrasound (USG): gallstones, fluid collection
• CT scan: acute pancreatitis severity, necrosis
• MRCP / MRI: ducts र structural abnormalities

उपचार

१. Conservative / Medical management

• Hospital admission (ICU in severe cases)
• IV fluids & electrolytes
• Pain management
• Nutrition: Oral / Enteral feeding
• Alcohol cessation

२. Interventional / Procedural management

• ERCP (Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography): gallstone removal
• Endoscopic drainage: pseudocyst वा fluid collection
• Necrosectomy: infected or dead pancreatic tissue हटाउने
• Surgery: Rare, severe complications वा failed minimally invasive methods

म, नेपालका अत्यन्त प्रशिक्षित GI & HPB सर्जन, जटिल necrotizing pancreatitis र ICU-level केसहरूमा अनुभवसहित उपचार गर्छु।

जटिलता (Complications)

• Pancreatic necrosis
• Infection / Sepsis
• Pseudocyst formation
• Chronic pancreatitis / diabetes development
• Organ failure (multi-organ in severe cases)

Recovery & Follow-up

• Hospital stay: 5–14 days depending on severity
• Diet: low-fat, small frequent meals
• Medications: pain relief, enzyme supplements if needed
• Follow-up: Imaging & labs to monitor recovery

Prevention

• Moderate or no alcohol consumption
• Timely treatment of gallstones
• Maintain healthy weight and diet
• Smoking cessation
• Regular check-up for at-risk patients

कहिले तुरुन्त डाक्टरलाई देखाउने?

• तीव्र पेट दुखाइ
• लगातार vomiting
• पेटमा फुल्ने
• ज्वरो
• जाँच गर्दा pancreas मा fluid collection वा necrosis देखिनु

निष्कर्ष

प्यान्क्रियाटाइटिस गम्भीर, तर उपचारयोग्य रोग हो।

समयमै विशेषज्ञ सर्जन र ICU-level care ले जीवन बचाउन र दीर्घकालीन जटिलता कम गर्न सक्छ।

म, Dr. Uttam Laudari, नेपालका उच्च प्रशिक्षित GI & HPB सर्जन, अनुभवसहित प्यान्क्रियाटाइटिस र जटिल केसहरूमा सुरक्षित र प्रभावकारी उपचार प्रदान गर्दै आएको छु।