Stoma भएपछि घरमै कसरी हेरचाह गर्ने?
बिरामी र परिवारका लागि सरल मार्गदर्शन
केही पेट तथा आन्द्रासम्बन्धी शल्यक्रियापछि बिरामीको पेटमा स्टोमा (Stoma) बनाइन्छ। स्टोमा भनेको आन्द्राको एउटा भागलाई पेटको छालामा ल्याएर दिसा बाहिर निकाल्ने वैकल्पिक बाटो बनाउनु हो।
सुरुमा स्टोमा भएको देख्दा धेरै बिरामीहरू डराउँछन् वा अलमलमा पर्छन्। तर सही जानकारी र अभ्यास भएमा स्टोमासँग सामान्य जीवन जिउन सम्भव हुन्छ।
स्टोमा (STOMA) के हो?
स्टोमा भनेको शल्यक्रियाद्वारा बनाइएको एउटा सानो खुला भाग हो जहाँबाट दिसा स्टोमा ब्यागमा संकलन हुन्छ।
स्टोमा दुई प्रकारका हुन सक्छन्:
• कोलोस्टोमी (Colostomy) – ठूलो आन्द्राबाट दिसा आउने
• इलियोस्टोमी (Ileostomy) – सानो आन्द्राबाट दिसा आउने
कहिलेकाहीँ स्टोमा अस्थायी (temporary) हुन्छ भने केही अवस्थामा स्थायी (permanent) पनि हुन सक्छ।
घरमा स्टोमा कसरी सफा गर्ने?
स्टोमा हेरचाह गर्दा सफाइ अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
साधारण तरिका:
- हात राम्रोसँग साबुनले धुनुहोस्
- पुरानो स्टोमा ब्याग सावधानीपूर्वक हटाउनुहोस्
- स्टोमाको वरिपरि छालालाई सफा पानी र नरम कपडाले पुछ्नुहोस्
- छाला राम्रोसँग सुकाउनुहोस्
- नयाँ स्टोमा ब्याग राम्रोसँग टाँस्नुहोस्
सामान्यतया स्टोमा साबुन वा रसायनले सफा गर्न आवश्यक पर्दैन।
https://youtu.be/1ezNbgdZYYM?s... ( Click the link for Video Demonstration)
स्टोमा ब्याग कहिले परिवर्तन गर्ने?
स्टोमा ब्याग:
• भरिन थालेपछि
• लिकेज भएको महसुस भएमा
• छाला जलन हुन थालेमा
सामान्यतया ३–५ दिनमा एक पटक ब्याग परिवर्तन गर्न सकिन्छ, तर यो बिरामी अनुसार फरक हुन सक्छ।
स्टोमाको वरिपरि छालाको हेरचाह
स्टोमा वरिपरि छाला स्वस्थ राख्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू:
• छाला सधैं सुक्खा र सफा राख्नुहोस्
• ब्यागको आकार स्टोमाको आकार अनुसार मिलाउनुहोस्
• लिकेज भएमा तुरुन्त ब्याग परिवर्तन गर्नुहोस्
• छालामा रातोपन वा घाउ देखिएमा चिकित्सकलाई जानकारी दिनुहोस्
स्टोमा भएको बिरामीले के खान सक्छ?
अधिकांश बिरामीहरूले सामान्य खाना खान सक्छन्। तर सुरुमा केही सावधानी अपनाउनु राम्रो हुन्छ।
सुझावहरू:
• सन्तुलित आहार लिनुहोस्
• धेरै पानी पिउनुहोस्
• धेरै ग्यास बनाउने खाना सुरुवातमा कम लिनुहोस्
• नयाँ खाना विस्तारै सुरु गर्नुहोस्
प्रत्येक बिरामीको खाना सहने क्षमता फरक हुन सक्छ।
स्टोमा भएको अवस्थामा दैनिक जीवन
सही हेरचाह गरेमा स्टोमा भएका बिरामीहरू:
• सामान्य काम गर्न सक्छन्
• यात्रा गर्न सक्छन्
• हल्का व्यायाम गर्न सक्छन्
• सामाजिक जीवन पनि सामान्य राख्न सक्छन्
स्टोमा हुनु भनेको जीवन समाप्त भएको होइन।
कहिले चिकित्सकलाई भेट्ने?
निम्न समस्या भएमा चिकित्सकलाई सम्पर्क गर्नुहोस्:
• स्टोमाबाट अत्यधिक रगत आउनु
• स्टोमाको वरिपरि छाला गम्भीर रूपमा रातो वा दुख्नु
• लगातार लिकेज हुनु
• स्टोमा असामान्य रूपमा सुन्निनु
• पेट दुखाइ वा ज्वरो हुनु
समयमै जाँच गराउँदा समस्या सजिलै समाधान गर्न सकिन्छ।
अन्तिम सन्देश
स्टोमा सुरुमा चुनौतीपूर्ण लाग्न सक्छ, तर सही जानकारी, नियमित हेरचाह र चिकित्सकको मार्गदर्शनले बिरामीहरू स्वस्थ र सक्रिय जीवन जिउन सक्छन्।
यदि तपाईं वा तपाईंको परिवारका सदस्यलाई स्टोमा सम्बन्धी समस्या वा जिज्ञासा छ भने विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु उचित हुन्छ।
Dr Uttam Laudari
MCh (GI Surgery)
GI & HPB Surgeon
Kathmandu Medical College